أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

186

قانون ( فارسى )

كثيراء ( كتيرا ) : ديسقوريدوس گويد : صمغ درختى است كه آن را ( طرقاقيبا ) گويند و ما از بحث آن فارغ شده‌ايم . مزاج : سرد مايل به خشكى است . خاصيت : تماما اثر صمغ را دارد و در خشكانيدن هم تقريبا با صمغ همكار است . چشم : كتيرا را نيز همچون صمغ در چشم مىكشند . كماليون ( خامالاون ) : از تيرهء مازريون است سياه‌رنگ و كشنده است و بعضى آن را خاماليون گويند كه سابقا بحث كرديم . ( كه ذكرش خواهد آمد . ) كاكنج ( كاكنه ) : قوتش به قوت تاجريزى نزديك است و بويژه قوت برگش . مزاج : تا دوم سرد و خشك است . زخم و قرحه : افشرهء آن در معالجهء قرحه و از ميان بردن چرك و ريم گوش و نرم كردن سختىهاى كهنه‌شدهء ناصور سودمند است . اندامهاى تنفسى : در علاج برونشيت و ضعف نفس و تنگ‌نفسى مفيد است . اندامان غذا : در علاج يرقان نافع است . اندامان راننده : قرحهء مجراى بول را مداوا مىكند . كبيكج ( كبيكه ) : ديسقوريدوس گويد كبيكه چهار نوع است : 1 - برگش به برگ كشنيز شبيه است و از آن پهن‌تر است . رنگش سفيد و گلش زرد يا بنفشى است ، بلنديش به دو ذرع مىرسد ، ريشه‌اش باريك و بيخش سفيدرنگ ، شاخه‌هايش به شاخهء خربق مىمانند و در كنار رودخانه و جويبارها مىرويد . 2 - از نوع اولى بزرگتر است و ريشه‌هايش ژرفاروتر است و برگهاى دونيمه دارد و آن را كرفس بيابانى گويند . 3 - بسيار كوچك است و طلايىرنگ . 4 - به نوع سوم شبيه است ولى گلش سفيد شيرى است . مزاج : در دوم گرم و خشك است . خاصيت : هر چهار نوعش گرم ، تند ، قرحه‌آور ، زداينده ، پوست‌كن ، پوست گز ، گدازنده است . آرايش : برگ و شاخه‌اش قبل از آنكه خشك شوند در زدودن برص و سفيدى ناخن و داء الثعلب بسيار مؤثرند و در اولين برخورد اثر مثبت دارند . ورم و جوش : در برانداختن گرى ، بركندن زگيلهاى ميخى ، و غده‌هاى آويزه‌اى ناشى از سرما بسيار داروى خوبى است . زخم و قرحه : آب‌پز نيمه‌گرمش بر لكه‌هاى سياه مايل به سرخى ( سعفه ) مالند نافع است . سر : بيخ خشكيده‌اش از عطسه‌آورهاى قوى است . گرد آن را بر دندان التهابى مالند مفيد است . كنكرزد ( انگم كنگر ) : صمغ انواع كنگر است و آن را كركرهن هم گفته‌اند . مزاج : در سوم گرم و خشك است . كشت‌بركشت ( پيچك ، پيچ بر پيچ ) : تو گويى نخهايى است كه برهم و درهم پيچيده‌اند و اكثرا پنج عدد مىباشند و همه از يك بيخند و رنگش مايل به سياه و زردى است و زياد مزه دارد . بعضى گويند پيچك همان نيلوفر صحرايى است و بعضى گويند آن نيست اما قوتش با قوت نيلوفر صحرايى برابر است و اينان راست گفته‌اند . مزاج : در دوم گرم و خشك است . خاصيت : بسيار لطيف است .